Hoe verbeter ik de bodem van een oude stadstuin?

Onder een tegelvloer of een oud pad is de bodemverdichting vaak groot, doordat jarenlang gewicht en het ontbreken van lucht en water de bodemstructuur hebben samengedrukt. Regenwormen en andere bodemdieren verdwijnen uit een dergelijke verdichte laag, en de wortels van nieuwe beplanting komen er nauwelijks doorheen.

Halen jullie de bestrating weg, dan blijft de verdichte laag eronder gewoon liggen; het verwijderen van tegels of klinkers lost de bodemstructuur zelf niet op. Pas actief losmaken en het inwerken van organische stof herstelt de poriën waar lucht, water en wortels weer doorheen kunnen.

Spit de bovenste laag los met een riek in plaats van een spade, zodat de bodemlagen niet worden omgekeerd en het bodemleven op zijn plaats blijft. Werk daarna compost of andere humus door de losgemaakte grond, zodat lucht, water en voedingsstoffen weer kunnen circuleren.

Op een sterk verdichte plek onder een oud pad helpt een laag grof zand of ophoogzand om de structuur verder te verbeteren, mits die laag met de bestaande grond wordt vermengd en niet los erbovenop blijft liggen. Werk plaatselijk, rond het toekomstige plantgat, in plaats van de hele tuin in een keer om te spitten. Een dikte van enkele centimeters ophoogzand, goed doorgewerkt in de bovenste grondlaag, is voor de meeste stadstuinen voldoende; een dikkere laag zonder menging verstoort de waterhuishouding eerder dan dat ze die verbetert.

Een eenvoudige bodemtest meet de zuurgraad van de grond; de meeste tuinplanten groeien het best bij een licht zure tot neutrale bodem. Wijkt de gemeten waarde sterk af, dan groeien planten slecht ongeacht hoeveel compost er al is toegevoegd.

Is de grond te zuur, dan brengt kalk-strooien de zuurgraad omhoog; is de grond te kalkrijk, dan werkt extra organische stof juist verlagend. Herhaal de meting een jaar na de eerste bodemverbetering, omdat de zuurgraad na het inwerken van compost of kalk langzaam verschuift.

Grond die de tuin verlaat, valt onder het Besluit bodemkwaliteit 2008, dat in 2026 nog geldt en eisen stelt aan het toepassen en verplaatsen van grond buiten de eigen locatie. Voor een kleine hoeveelheid tuingrond in een bigbag gelden andere regels dan voor grond die naar een andere bouwlocatie gaat.

Voer geen grond af zonder eerst te controleren of een kwaliteitsverklaring nodig is; groenafval zoals snoeihout en gras valt niet onder deze regeling en kan apart worden afgevoerd. Twijfel over de herkomst van de grond, bijvoorbeeld bij een oude ophooglaag, is reden om vooraf navraag te doen in plaats van achteraf.

Rond een bestaande boom vraagt bodemverbetering om extra voorzichtigheid, omdat de fijne wortels vlak onder het oppervlak van de boomspiegel liggen en diep spitten die wortels beschadigt. Werk daar met een dunne laag compost die u over de grond verspreidt in plaats van diep inwerkt, zodat het bodemleven het materiaal geleidelijk naar binnen trekt.

Vermijd het ophogen van de boomspiegel met een dikke laag grond of ophoogzand, want een te dikke laag rond de stamvoet verstikt de wortels en kan op termijn de conditie van de boom aantasten. Een paar centimeter mulch is voor de meeste bomen voldoende om vocht vast te houden zonder de wortelhals te bedekken.